02.10.2026/53

02.10.2026/53

TCMB Tarafından, Yurt Dışı Kaynaklı Dövizlerin Türk Lirasına Dönüşümünün Desteklenmesine İlişkin Uygulama Talimatı Yayımlanmıştır.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından 2023/5 sayılı Tebliğe dayanılarak yayımlanan “Firmaların Yurt Dışı Kaynaklı Dövizlerinin Türk Lirasına Dönüşümünün Desteklenmesi Hakkında Tebliğe İlişkin Uygulama Talimatı” 01.10.2026 tarihinde yürürlüğe girmiş ve 26/01/2023 tarihli Uygulama Talimatı yürürlükten kaldırılmıştır.

Önceki Uygulama ile 01.10.2026 Tarihli TCMB Uygulama Talimatı Karşılaştırması

01.10.2026 Tarihinde Yürürlüğe Giren Uygulama Talimatın Önemli Hükümleri Aşağıda Özetlenmiştir.

1. Kapsam ve Desteğin Hesaplanması

Destekten, bankalar ve TCMB’ce belirlenen diğer mali kuruluşlar hariç olmak üzere Türkiye’de kanuni yerleşim yeri bulunan tüzel kişiliği haiz firmalar yararlanabilecektir. Kapsama; kıymetli maden ihracatı hariç döviz cinsi ihracat gelirleri, yabancılara yurt içinde sunulan hizmetler dahil yurt dışında yerleşiklerden elde edilen döviz kazandırıcı hizmet gelirleri ve serbest bölge firmalarının yalnızca yurt dışına yaptıkları satışlardan elde ettikleri dövizler girmektedir.

Destek, dövizin aracı banka kanalıyla TCMB’ye satıldığı gün saat 11.00’de ilan edilen TCMB döviz alış kuru (dönüşüm kuru) üzerinden Türk lirasına çevrilen tutara cari oran uygulanarak hesaplanır. İşleme esas döviz cinsleri ABD doları, Euro ve İngiliz sterlini olup diğer dövizler aracı bankaca bu cinslere dönüştürülür. TCMB’ye satılan dövizler hiçbir surette iade edilmez.

2. Başvuru ve İbraz Edilecek Belgeler

Destek talebi, döviz satışı sırasında Döviz Dönüşüm Desteği Talep Formu (Ek: B) ile Döviz Pozisyonu Bildirim Formunun (Ek: C) aracı bankaya ibrazıyla yapılır. Talep formuna, kontrol ilişkisi bulunan firmaların beyan edildiği EK-B1 listesi eklenir. Kontrol; doğrudan veya dolaylı olarak asgari %50 oranında hisseye veya asgari %50 oranında oy hakkına veya yönetim kurulu üyelerinin asgari %50’sini seçme hakkına veya yönetim kurulu üyelerinin asgari %50’sine sahip olma halidir.

İhracat bedelleri için gümrük beyannamesi, hizmet gelirleri için fatura, serbest bölge satışları için Serbest Bölge Müdürlüğünce onaylı Serbest Bölge İşlem Formu ibraz edilmedikçe destekten yararlanılamaz.

Peşin ihracat bedellerinde satış sırasında yalnızca talep formu verilir. Satışı izleyen 6 ay içinde, en az satılan döviz tutarında ve ödeme şekli “Peşin Ödeme” yazılı gümrük beyannamesi bilgisi ile Döviz Pozisyonu Bildirim Formu aracı bankaya sunulur; destek bu ibrazdan sonra ödenir.

3. Döviz Pozisyonu Bildirim Formu

Döviz pozisyonu oranı %10’u aşan firmalar destekten yararlanamaz. Oran aşağıdaki formüle göre hesaplanır:

Döviz Pozisyonu Oranı =

-Hazır Döviz Varlıkları Toplamı (A) / Net Satış Hasılatı (B) ile;

-Aktif Toplamından (C) yüksek olanı

Hazır döviz varlıkları toplamı (A); kasa, alınan çekler, bankalar, diğer hazır değerler, menkul kıymetler ile ortak, iştirak ve bağlı ortaklıklardan alacaklardan oluşan döviz ve altın varlıklarının toplamından verilen çekler ve ödeme emirlerinin düşülmesiyle bulunur. Döviz cinsi ticari alacaklar ile döviz yükümlülükleri formda gösterilir ancak orana dahil edilmez.

Örneğin hazır döviz varlıkları 8.000.000 TL, net satış hasılatı 100.000.000 TL ve aktif toplamı 60.000.000 TL olan bir firmada paydaya yüksek olan net satış hasılatı alınır; oran 8.000.000 / 100.000.000 = %8 olduğundan firma destekten yararlanabilir.

Aktif toplam tutarı Gelir İdaresi Başkanlığına verilen yıllık beyannamelerde raporlanan en güncel yıl sonu bilanço aktif tutarı, net satış hasılatı ise aynı beyannamede yer alan yıllık net satış hasılatı toplamıdır. Döviz tutarları yılın ilk iş günü ilan edilen TCMB döviz alış kuru, altın ise Borsa İstanbul’un aynı gün ilan ettiği fiyat üzerinden değerlenir.

Döviz Pozisyonu Bildirim Formu, SMMM veya YMM tarafından hazırlanıp imzalandıktan sonra firma yetkilisi tarafından imzalanır ve aracı bankaya ıslak veya elektronik imzalı olarak ibraz edilir. Forma, SMMM/YMM’nin meslek odası çalışanlar listesine kayıtlı olduğunu gösteren Faaliyet Belgesi eklenir; belge aslı bankaya verildikten sonra üç ay boyunca aynı meslek mensubunun onayladığı diğer formlar için ayrıca ibraz gerekmez. Form düzenleme tarihinden itibaren 15 gün geçerlidir ve bu süre içinde birden fazla işlemde kullanılabilir.

4. Satış Süreleri

Mal ihracatında yalnızca “Bedel getirme ve/veya ihbar süresi içerisinde düzenlenmiştir.”, “İhtarname süresi içerisinde düzenlenmiştir.” veya “Ek süre içerisinde düzenlenmiştir.” açıklamalı İhracat Bedeli Kabul Belgesine bağlanan dövizler; hizmet gelirlerinde kesin fatura tarihinden, serbest bölge satışlarında ise serbest bölgeden çıkış onay tarihinden itibaren 180 gün içinde TCMB’ye satılan dövizler destekten yararlanabilir.

5. Özel Durumlar

• Aracılı ihracat: Aracı ihracatçının yurda getirdiği peşin olmayan ihracat bedelleri; Ek: E beyannamesi, aracılı ihracat sözleşmesi ve tedarikçi/imalatçı unvanının kayıtlı olduğu gümrük beyannameleri ile ihraç kayıtlı faturaların ibrazı halinde tedarikçi/imalatçı adına satılabilir ve destek doğrudan tedarikçi/imalatçının hesabına aktarılır.
• ETGB: ETGB ile de destekten yararlanılabilir; bu durumda firma, üç ay boyunca ETGB’li işlemleri tek bir banka aracılığıyla yapacağına ilişkin beyanname (Ek: D) verir.
• Efektif getirilen dövizler: Yurt dışından efektif getirilen hizmet bedelleri ile peşin mal ihracatı bedelleri için destek verilmez. Peşin olmayan mal ihracatı bedellerinde Nakit Beyan Formu düzenlenmesi ve dövizin yalnızca gümrük beyannamesinin 28 numaralı hanesindeki banka aracılığıyla satılması gerekir.
• Hizmet aracılığı: Döviz kazandırıcı hizmetlere aracılık eden firmalar yalnızca aracılık hizmetinden hak ettikleri dövizler için destekten yararlanabilir.
• Dahilde İşleme Rejimi: Destek, ihracat bedelinden bedelsiz ithalat tutarı düşülerek hesaplanır; bedelsiz ithalat ihracat bedeline eşit veya fazlaysa destek ödenmez.
• Reeskont: Reeskont kredisi ve reeskont finansmanı uygulama talimatlarının Ek-4 üncü maddelerine göre kredi kullanan firmalara kredi vadesi boyunca destek sağlanmaz.
• İhracatın iptali: İhracatın firmanın kastı veya kusuru olmaksızın iptal olması halinde dahi ilgili destek tutarı TCMB’ye iade edilir.

6. Firma Satış Limiti ve Azami Destek Tutarı

Firmanın bir takvim yılında (limit kullanım dönemi) TCMB’ye satabileceği dövizlerin Türk lirası karşılığı firma satış limitini aşamaz; kullanılmayan limit izleyen yıla devredilmez. Limit, GİB’e beyan edilen faaliyet kârı ile SGK’ya bildirilen 12 aylık işgücü maliyetinden (ücretler ve sosyal güvenlik primleri) oluşan katma değer tutarı esas alınarak TCMB tarafından hesaplanır; zarar halinde yalnızca işgücü maliyeti dikkate alınır. Limit, Ocak ve Temmuz aylarında olmak üzere yılda iki kez güncellenir.

Faaliyet kârı verisi bulunmayan veya olağandışı özellik gösteren firmalarda limit yalnızca işgücü maliyeti üzerinden hesaplanır. Bu firmalar, limit hesabında kullanılan yıla ait e-YMM tam tasdik raporu ile tespit edilen faaliyet kârlarını aracı bankaya tevsik ederek bu tutarın limite dahil edilmesini sağlayabilir.

Firmanın bir takvim yılında yararlanabileceği azami destek tutarı 100.000.000 TL’dir. Limitin aşağı yönlü güncellenmesi halinde destek iadesi istenmez; destekten yararlanılamaması veya desteğin iade edilmesi halinde ise limitlerden düşülen tutarlar geri eklenmez.

01/10/2026–31/12/2026 kıst döneminde firma satış limiti ve azami destek tutarı 0,25 katsayısı ile uygulanır; bu dönemde azami destek 25.000.000 TL’dir. 01/10/2026 öncesindeki satışlar ve yararlanılan destekler bu hesaplamada dikkate alınmaz.

7. Aracı Bankanın Kontrolleri ve Operasyonel Hükümler

Aracı banka; Döviz Pozisyonu Bildirim Formunun doğruluğunu ve Faaliyet Belgesinin geçerliliğini, dövizin yurt dışı kaynaklı olduğunu (yurt içi bankadan gelen transferlerde SWIFT mesajı ve İhracat Genelgesinin 8 inci maddesinin yedinci fıkrasındaki belgeler), ihracat bedelinin hesaba geldiği tarihten talep tarihine kadar bakiyenin bu bedelin altına düşmediğini, aracılı ihracatta tedarik/imalat ilişkisinin ve hizmet ihracatında hizmetin yurt dışındaki alıcıya fiilen sunulduğunu kontrol eder. Bu tespitlerin yapılamaması halinde destek kapsamında döviz satışı gerçekleştirilmez.

Aracı banka, ödenen destek tutarının azami %1’i oranında komisyonu firmadan tahsil edebilir.

Talimatta ayrıca aracı banka ile TCMB arasındaki işleyişe ilişkin operasyonel düzenlemeler yer almaktadır. Buna göre satılan dövizlerin Türk lirası karşılığı ve destek tutarları aracı bankanın hesabına aktarılır; işlem bildirimleri tam iş günlerinde saat 16.00’ya, yarım iş günlerinde 12.30’a kadar TCMB’ye iletilir ve transfer masrafları TCMB tarafından karşılanır.

Aracı banka kaynaklı operasyonel hataların düzeltilebilmesi için hatanın işlem tarihinden itibaren en geç beş iş günü içinde tespit edilmesi gerekir; firmalardan kaynaklanan hatalara yönelik düzeltmeler kabul edilmez. Satış limiti ve azami destek tutarının takibi, Döviz Pozisyonu Bildirim Formu adına düzenlenen firmanın vergi kimlik numarası esas alınarak yapılır. Firmaların bilgi, belge ve görüş talepleri de aracı bankalar üzerinden TCMB’ye iletilir.

8. Gerçeğe Aykırı Beyan ve Usulsüz Kullanım

Destekten usulsüz, amaca aykırı veya gerçeğe aykırı bilgi ve belgeyle yararlanıldığının tespiti halinde ödenen destek, tespit tarihindeki TCMB döviz alış kuru ile dönüşüm kurundan yüksek olanla çarpılır; bu tutara döviz satış tarihinden tespit tarihine kadar, tespit tarihinde geçerli TCMB en yüksek gecelik borç verme faiz oranı üzerinden hesaplanan faiz ve BSMV eklenerek firmadan tahsil edilir.

Bu firmaların destek ve TCMB kaynaklı kredi talepleri tespit tarihinden itibaren, tutarın ödenmesinden sonra da ilk tespitte 1 yıl, sonraki tespitlerde 3 yıl süreyle kabul edilmez; ilgililer hakkında suç duyurusunda bulunulmasına TCMB karar verir. Birbiriyle bağlantılı tespitler tek tespit sayılır. Tutar ödenene kadar geçen süre boyunca;

– İlgili firmanın kontrol ettiği firmaların,

– İlgili firmayı kontrol eden firmaların,

– İlgili firmayı kontrol eden gerçek ve tüzel kişilerin kontrol ettiği firmaların

döviz dönüşüm desteği talepleri ile Merkez Bankası kaynaklı kredi başvuruları ve kullanım talepleri kabul edilmez.

Tespit kapsamındaki destek tutarı 100.000,00 TL’yi aşmıyorsa, tutarın ödenmesi şartıyla 1 ve 3 yıllık süreler uygulanmaz. TCMB, tespitin niteliği ve tekrarına göre bu süre ve tutardan bağımsız olarak talepleri kabul etmeme kararı verebilir.

TCMB, bu kapsamında firmalardan kendi belirleyeceği bilgi ve belgelerin aracı bankaya veya kendisine ibrazını talep edebilir. Firmalarca sunulan veya diğer kaynaklardan edinilen bilgi ve belgeler üzerinden yapacağı değerlendirme sonucunda, şüpheli veya gerekli gördüğü firmaları incelemeye alabilir. Talep edilen bilgi ve belgeleri aracı bankaya veya Merkez Bankasına sunmayan firmaların döviz dönüşüm desteği talepleri, ilgili bilgi ve belgeler sunulup, inceleme tamamlanana kadar kabul edilmez.

TCMB, şüpheli gördüğü döviz dönüşüm desteği işlemlerine ilişkin ilave tedbirlerin alınmasını aracı bankalardan talep edebilir.

İnceleme sonucunda haklarında Uygulama Talimatının 8 inci maddesinin birinci fıkrası (Gerçeğe aykırı beyan ve usulsüz kullanım) kapsamında tespit yapılan firmaların döviz dönüşüm desteği talebi kabul edilmez ve ilgili madde içeriğindeki yaptırımlar uygulanır.

9. Geçiş Hükümleri

Yürürlük öncesinde verilen döviz almama taahhütleri ile yürürlük öncesinde TCMB’ye satılan peşin ihracat bedellerine ilişkin işlemlerde mülga Talimat hükümleri uygulanır. Mülga Talimat kapsamında hakkında tespit yapılan firmaların talepleri, hesaplanan tutarın ödenmesinden 1 yıl sonra kabul edilir; bu firmalar için yürürlük sonrasındaki ilk tespit ilk tespit sayılır ve 100.000 TL istisnası bunlar için de uygulanır.

İlgili Uygulama Talimatına buradan ulaşabilirsiniz.

Saygılarımızla,

BİLGENER